محمد جعفر بن محمد صادق اللاهيجي ( الملّا محمد جعفر اللاهيجي )

39

شرح رسالة المشاعر ملا صدرا ( فارسى )

انتهى بحثه إلى تحقيق الهويات الوجودية دون الأمور العامّة و الأحكام الشاملة تبلّد ذهنه و ظهر منه العجز و ذلك فى كثير من المواضع » . قسمتى از مواضع اشتباه شيخ كه متأخران هم در اين موارد با شيخ شريك بوده‌اند ، با اختصار و توضيح برخى از جهات از قرار ذيل است : 1 . شيخ حركت جوهرى را به زعم آن كه موضوع در تحول ذاتى باقى نمىماند و از ماهيتى به ماهيت ديگر خارج مىشود ، انكار نموده و گفته است : « اگر جوهر ذات انسان متحرك باشد ، لازم آيد كه از نوع انسان خارج و داخل نوع ديگر گردد . » ما به طور تحقيق در جاى خود بيان كرده‌ايم كه شىء واحد ، ممكن است حصولات متعدد داشته باشد ، با اصالت وجود و وحدت حقيقت آن و جواز تشكيك در حقيقت واحده از براى اشكالات شيخ و اتراب و اتباع او مجالى باقى نمىماند . [ 1 ] 2 . شيخ ، روى انكار تشكيك ذاتى و نفى حركت جوهرى و عدم اذعان به اتحاد عاقل و معقول ، مثل نورى و عقول عرضى [ 2 ] را انكار نموده و اين همه جهات و حيثيات متكثر را به عقل واحد مستند كرده است . ما تبعا لصدر المحققين همهء اشكالات او را دفع كرديم و به نحوى مطلب را تقرير كرديم [ 3 ] كه اگر كسى با ملاحظهء آن مطالب ، مثل افلاطونى را نفى كند ، اهل تعمق و تدبر و تحقيق در عقليات نمىباشد . [ 4 ] 3 . شيخ و اتباع او روى انكار تشكيك ذاتى و تحول جوهرى و عدم اذعان به مثل نورى اتحاد عاقل و معقول و اتحاد نفس با عقل فعال را منكر شده‌اند . ما با